expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

4.11.17

Υπάρχουν φιλοσοφικές ταινίες; (2ο μέρος)


      Ο τέταρτος τρόπος είναι εκείνος, όπου ο κινηματογράφος εμφανίζει και θεσπίζει έναν δικό του τρόπο αναπαράστασης, βλέμματος και όψης, δηλαδή έναν δικό του τρόπο σκέψης. Σε αυτή την περίπτωση οι κινηματογραφικές εικόνες είναι αυτές που ενσωματώνουν τις δυναμικές κινήσεις της σκέψης και μπορούν να την εμφανίσουν (τη σκέψη) οπτικόακουστικά. Ας δούμε λίγο πιό αναλυτικά το παραπάνω.

Ορίζουμε τον κινηματογράφο ως έναν κόσμο αδιάκοπης μετατροπίας οπτικοακουστικών εικόνων. Θα μπορούσαμε σχηματικά να μιλήσουμε για:

- το όπτικό μέρος του κινηματογράφου (τις κινούμενες εικόνες του και ό,τι τις αποτελούν, π.χ. το χρώμα, τις μορφές, τους όγκους και τα σχήματα, τις φωτοσκιάσεις, την κίνηση της κάμερας, την θέση και την απόστασή της από εκείνο που μας παρουσιάζει, την σύνθεση του πλάνου, τη διάρκεια των πλάνων, την λογική των πλάνων -το μοντάζ- κ.ά.)

- το ηχητικό μέρος του, που μπορεί να αποτελείται από τρία στοιχεία: την ομιλία, τους ήχους και τη μουσική.

Είναι το Matrix μια φιλοσοφική ταινία; Πού εντοπίζουμε την φιλοσοφικότητά της; Κατά τη γνώμη μου, την εντοπίζουμε σε δύο στοιχεία: την πλοκή της, που παρουσιάζει -τουλάχιστον αρχικά- πάρα πολλές ομοιότητες με τον μύθο του σπηλαίου του Πλάτωνα (οι άνθρωποι ζουν σε έναν ψέυτικο φαινομενικό κόσμο, που τον νομίζουν για αληθινό, όμως πίσω του κρύβεται κάτι άλλο) και κάποιους από τους διαλόγους του.

Αν μπορούσαμε να διαβάσουμε το σενάριο της ταινίας δοσμένο με λογοτεχνικό τρόπο, θα συναντούσαμε κι εκεί την ίδια πλοκή (οποτε θα μπορούσαμε να κανουμε τον παραλληλισμό με τον μύθο του Πλάτωνα) και τους ίδιους διαλόγους. Μήπως θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε φιλοσοφικό ένα τέτοιο κέιμενο; Θα έλεγα, ναι.

Όμως, σε μια τέτοια περίπτωση ο λόγος, δηλαδή οι διάλογοι, παίζουν καθοριστική σημασία. Αν κατι τετοιο είναι ικανοποιητικό για μια τέχνη του λόγου (όπως η λογοτεχνία, δηλαδή το σενάριο που διαβάζουμε λογοτεχνικό δοσμένο), δεν είναι ικανοποιητικό για τον κινηματογράφο. Γιατι σε αυτόν, οι διάλογοι αφορούν ένα μόνο υπομέρος του ηχητικού του μέρους. Όλα τα υπόλοιπα χάνονται, γιατί δεν έχουν καμία σημασία από πλευράς της σκέψης και του νοήματος που εκφράζεται στην ταινία.

Είναι το Wittgenstein φιλοσοφική ταινία; Η μόνο σχέση του με την φιλοσοφία είναι ο πρωταγωνιστής της (που είναι φιλόσοφος) και οι διάλογοί της, στους οποίους ο Wittgenstein μας μιλά για κάποιες από τις βασικές θέσεις της θεωρίας του. Ξανά, μένουμε στο θέμα, τους χαρακτήρες και τους διαλόγους.

Είναι το Fight Club φιλοσοφική ταινία; Και εδώ κατα κανόνα μένουμε στην πλοκή και καποιους ιδιαίτερα -φιλοσοφικά- ερεθιστικούς διαλόγους ανάμεσα στους πρωταγωνιστές. Aν είμαστε αρκετα ευαίσθητοι μπορούμε να μιλήσουμε φιλοσοφικά με αφορμή την ταινία, να σχολιάσουμε καποιους διαλόγους, να θίξουμε θέματα οπώς η ταυτότητα του σύγχρονου ανθρώπου, το νόημα της ζωής μέσα από την κατανάλωση, η βία ως εμπειρία του μηδενός κλπ. Όμως, όλα αυτά μπορούν να γίνουν με αφορμή την ταινία, ακόμα και μέτα την προβολή της. Η φιλοσοφική διάσταση της σκέψης της εντοπίζεται μονομερώς στην πλοκή, τους χαρακτήρες, τη δράση τους και τους διαλόγους. Καθόλου δεν υποτιμούμε αυτά τα στοιχεία. Αλλά δεν είναι τα μόνα σε μια ταινία, και κυρίως δεν είναι τα μόνα που μπορούν να εκφράσουν νόημα.

Συνοπτικά θα λέγαμε, ότι υπάρχουν τέσσερεις τρόποι σχέσης ανάμεσα στο cinema και τη φιλοσοφία: 

- Η ταινία εικονογραφεί φιλοσοφικούς προβληματισμούς, έννοιες, θεωρίες που προϋπάρχουν. Εδώ η σχέση εντοπίζεται κυρίως στην πλοκή και του διαλόγους.

-Η ταινία αναφέρεται θεματικά στη ζωή και το έργο κάποιου φιλοσόφου. 

- Η ταινία γίνεται αφορμή για να μιλήσουμε φιλοσοφικά γι αυτήν.

- Η ταινία σκέφτεται φιλοσοφικά, όχι μόνο με λεκτικό τρόπο (με λέξεις και έννοιες μπορεί να σκεφτεί και η λογοτεχνία, και η φιλοσοφία με ένα φιλοσοφικό δοκίμιο) αλλά με οπτικό. Εμφανίζει στοιχεία σκέψης και νοήματος στο περιβάλλον των κινηματογραφικών εικόνων.

Θα ακολουθήσουν παραδείγματα του τέταρτου τρόπου σχέσης, του κινηματογράφου ως φιλοσοφία για να δείξουμε τί εννοούμε όταν λέμε ότι οι εικόνες μπορούν να σκέφτονται φιλοσοφικά και να εμφανίζουν το νόημά τους οπτικά και όχι μόνο λεκτικά.


1 σχόλιο:

Evi Avd. είπε...

Καλησπέρα σας και καλή αρχή...

Η προβληματική που θέτετε είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και μάλιστα για όποιον πιστεύει πως η φιλοσοφία βαδίζει χέρι χέρι με τη προσπάθεια πλησιάσματος του ψυχισμού..

Προηγούμενο σχόλιό σας ανέδυσε το παρακάτω ιδέες που υιοθετούνται κι εδώ, με κέντρο βάρους τη φιλοσοφία...

Δε θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο με το γεγονός οτι η ταινία γίνεται, με τη διαμεσολάβηση όλως όσων τη δημιουργούν ένας αυτόνομος σκεπτόμενος οργανισμός.

Το εξωτερικό περιβάλλον της, στο οποίο ξανααναφερθήκαμε, το όλο, φαίνεται να συνομιλεί με τα τεκταινόμενα σε τέτοια επίπεδα ενορχήστρωσης, που, από τη μία το εσωτερικό εμποτίζει το εξωτερικό, αλλά ίσως συμβαίνει, ταυτόχρονα, και το αντίστροφο.

Ο κινηματογράφος είναι εικόνα μαγική που δίνει ακόμα και στα άψυχα πνοή. Αρκεί να τα δει εκείνος που αγαπά να κάνει ή να βλέπει φιλμ με άλλο μάτι και να τα προσκαλέσει να "μιλήσουν"...

Τελικά σαν το εσωτερικό και το εξωτερικό να συνδιαλέγονται αέναα, σε ένα εσωτερικό διάλογο, όμοιο με εκείνο που επιχειρεί κάθε ώρα και στιγμή ένας φιλόσοφος.

Γίνονται ένας αδιαίρετος φορέας νοήματος, με τρίτο παράγοντα επικοινωνίας μεταξύ τους το θεατή. Ο τελευταίος καταλήγει να εκμαιεύει μία αίσθηση-απόσταγμα της συνομιλίας τους, προσθέτοντας τη δική του πινελιά.

Το φιλμ γίνεται φιλοσοφικό τελικά υποκείμενο και με όποιον παρακαλουθεί μια αμοιβαία διυποκειμενική σχέση...

Η ταινία έτσι έχει τη δυνατότητα, όπως λέτε να σκεφτεί, και εκεί γίνεται μια αλληλεπίδραση με το θεατή, που απομακρύνεται-ευτυχώς-από τη στείρα ερμηνεία...

Και δημιουργείται τελικά ένα δυναμικό φιλοσοφικό απόσταγμα...

Περιμένουμε αγωνιωδώς τα παραδείγματα που αναφέρατε, ήταν μία ανάρτηση που μου "μίλησε" αμέσως.

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...