expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

28.9.11

Persona -(1966). To πρόσωπο και το φως. Πρώτο μέρος.

 * Στις αναρτήσεις αυτές επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.


Στην Persona -από το λατινικό ρήμα per-sonare, που σημαίνει 'αυτό που ηχεί διαμέσου' - οι πρωταγωνίστριες είναι δύο. Η καθε μια φορά τη δική της μάσκα.
εικ.1                                                                                             εικ.2
 
- Η Elisabet (Liv Ulmann), θεατρική ηθοποιός, στη διάρκεια μιας παράστασης σταματά να μιλά και εκτοτε αποφασίζει να παραμείνει σιωπηλη. Η δική της μάσκα είναι η σιωπή. Θέλει να καταλύσει τη διάκριση αναμέσα στο 'ειμαι' και στο 'φαίνομαι'. Αν δε μιλάει, δεν δίνει στους άλλους το δικαίωμα να την ερμηνεύουν όπως θέλουν. Είναι μόνο αυτό που δείχνει, όχι αυτό που λέει. Η Εlisabet υποπίπτει στο αμάρτημα της πτώσης. Πιστεύει δηλαδή ότι μπορούμε να υπάρξουμε μόνοι μας, κρυμμένοι πίσω από μάσκες, χωρίς να μιλούμε, αθέατοι και  βουβοί.

- Η Alma θα αναλάβει να την φροντίσει, να την 'γιατρέψει'. Η δική της μάσκα είναι ο κοινωνικος της ρόλος (είναι νοσοκόμα) και η φλυαρία της. Μιλάει ακατάπαυστα περιγράφοντας την κανονικότητα της ζωής της. Μεγάλωσε, σπούδασε, αρραβωνιάστηκε, θα παντρευτεί, θα κάνει παιδιά. Όλα είναι κακτοποιημένα.

Αυτές τις βεβαιότητες θα έρθει να γκρεμίσει ο Bergman. Θα ραγίσει τις μάσκες των δύο ηρωίδων με δύο μονάχα λιτά και κοφτερά εργαλεία: 1) τα κοντινά πλάνα στα πρόσωπα, και 2) το φως.

Οι δύο ηρωίδες κάθονται η μία απέναντι  στην αλλή σε ένα τραπέζι. Ο Bergman έχει γυρίσει τη συγκεκριμένη σκηνή από δύο διαφορετικές πλευρές, τοποθετώντας μια κάμερα πίσω και δεξιά από την Liv Ullmann (στραμμένη στο πρόσωπο της Bibi Anderson) και μια δεύτερη πίσω και αριστερά από την  Bibi Anderson  (στραμμένη στο πρόσωπο της Liv Ullmann -βλέπε εικόνες 3 και 4).


 
 εικ.3                                                                                     εικ.4

Καθώς η σκηνή επαναλαμβάνεται, η προσοχή μας στρέφεται αποκλειστικά στα πρόσωπα των δύο γυναικών, οι οποίες είναι πανομοιότυπα ντυμένες. Η έξαρση του φωτός που πλημμυρίζει τον χώρο εκπέμπει μια ανησυχητική ερωτηματικότητα. Από πού έρχεται αυτό το φως; Πού βρίσκεται η πηγή του; Κανένα μακρινό πλάνο δε μας επιτρέπει να δούμε τον χώρο συνολικά, τις λεπτομέρειές του, τις διαστάσεις του. Η εντασιακή σειρά των κοντινών πλάνων είναι καταιγιστική.
 

Το φως αυξάνει την ένταση του στη διάρκεια της ταινίας, σηματοδοτεί μια οπτική παρέμβαση του Bergman στο περιβάλλον της ταινίας (που μοιάζει έως και αδικαιολόγητη) η οποία διακόπτει και τη χρονολογική γραμμή των γεγονότων που έχουμε παρακολουθήσει μέχρι τώρα . Το φως, που μπορεί να θεωρηθεί ως αχρονικό στοιχείο μέσα στην εικόνα, δεν χρησιμοποιείται εδώ σαν ένα άψυχο δεδομένο, αλλά σαν ένα στοιχείο ζωής ικανό να μπει στον κύκλο των μεταμορφώσεων των προσώπων και όχι μόνο να τις ακολουθήσει, αλλά και να τις αναδείξει με τρόπο προνομιακό. Η λειτουργία του φωτός δεν είναι μόνο χρηστική (δεν φωτίζει απλώς τον χώρο για να βλέπουμε αυτό που συμβαίνει μέσα του).

Έτσι, η χρονική διάσταση του φωτός δεν αλλοιώνει μονάχα το χώρο της συνάντησης των δύο προσώπων, αλλά και την ομαλότητα της ροής του χρόνου.

Όμως, οι μετατροπίες του φωτός που επισημάναμε εμφανίζονται αντιστικτικά με τη σκιά. Το φως και η σκιά δεν είναι δύο πόλοι , μεταξύ των οποίων το πρόσωπο πρέπει να επιλέξει το στοιχείο μέσα στο οποίο θα εμφανιστεί. Αντιθέτως, συνθέτουν από κοινού τον τρόπο ύπαρξης του προσώπου που επιλέγει να αποκαλυφθεί. το πρόσωπο του καθενός είναι φωτοσκιασμένο (βλέπε είκόνες 1 και 2).
  
 

Η σκιά αποκτά μεταφυσική χροιά καθώς αναγγέλλει την έλευση ενός προσώπου από ένα αλλού. Η έλευση αυτή είναι ο ερχομός μιας ελευθερίας  του προσώπου που αλλάζει διαρκώς μάσκες στη διάρκεια της ταινίας μέχρι να αποκαλυφθεί στην τραγική του γύμνια, απελευθερώνοντας την κίνησή του από τη φυσική ρεαλιστική όψη του χώρου και του χρόνου (καθώς το φως συντελεί σ’ αυτή τη ρήξη με την κανονικότητα) .

- Η ένταση του φωτός όχι μόνο αλλοιώνει την ρεαλιστική όψη του χώρου γύρω από τα δύο πρόσωπα, αλλά καθώς εμφανίζει τη δική του ρέουσα χρονικοτητα στη διάρκεια της ταινίας απελευθερώνει τα πρόσωπα από την γραμμική, χρονολογίσιμη κανονικότητα των γεγονότων.

Η σκηνή είναι γυρισμένη αποκλειστικά με κοντινά πλάνα. Το κοντινό πλάνο δεν συνεπάγεται μόνο μια αλλαγή διαστάσεων, δεν μεγεθύνει απλώς μια λεπτομέρεια του συνόλου. Εδώ πρόκειται για απόλυτη αλλαγή. Βλέπουμε τα πρόσωπα των δύο χαρακτήρων και ΜΟΝΟ αυτά. Δεν μας ενδιαφέρει να τα ενταξουμε μέσα σε κάποιον χώρο (ουτως ή αλλως αυτός έχει χάσει την εγκυρότητά του λόγω του φωτός, όπως προαναφέραμε), ούτε να ορίσουμε τον χρόνο στον οποίο συναντιούνται μεταξύ τους. Εδώ τα πρόσωπα των δύο γυναικών είναι αφ’ εαυτών. Δεν μπορούμε να τους προσθέσουμε τίποτα με τη σκέψη, ούτε και αφορούν σε οτιδήποτε το χώρο και το χρόνο. Μια διάσταση άλλη τάξης ανοίγεται για μας.
Οι τρείς λειτουργίες του προσώπου  -οριζόμενες ως ατομίκευση (που διαφοροποιεί ή χαρακτηρίζει κάποιον), κοινωνικοποίηση (που εκδηλώνει έναν κοινωνικό ρόλο, όπως αυτόν της ηθοποιού στην Elisabeth και εκείνον  της νοσοκόμας στην Alma) και σχέση ή επικοινωνία (όχι μόνο μεταξύ ανθρώπων, αλλά και στο εσωτερικό του ίδιου του προσώπου ως συμφωνίας μεταξύ του χαρακτήρα και του ρόλου)- χάνονται και τα δύο πρόσωπα συγκλίνουν, το ένα δανείζεται τις αναμνήσεις του άλλου και συγχωνεύονται "μέσω της ώσμωσης με το αντίθετο και το ανάλογό τους". (βλέπε την εικόνα παρακάτω, όπου τα δύο φωτισμένα μισά των προσώπων ενωνονται με μια διπλοτυπία, δίνοντας το τρομακτικό αυτό αποτέλεσμα).

- Tα κοντινά πλάνα σηματοδοτούν μια απολύτη αλλαγή διάστασης. Η φυσική πραγματικότητα έχει χάσει την δύναμή της, ο χώρος και ο χρόνος έχουν αλλοιωθεί, η παρουσιά των προσώπων έντείνεται ερωτηματικά, η εμφατικότητά τους διαποτίζει τις κινηματογραφικές εικόνες της ταινίας.

Οι μάσκες που μέχρι τώρα προστάτευαν τις δύο ηρωίδες από την έκθεσή τους σε αυτό το διαυγές φως, ραγίζουν επικίνδυνα.  Ο Bergman γίνεται μεταφυσικός, καθώς απελευθερώνει τα πρόσωπά του από τις χωροχρονικές φυσικές διαστάσεις τους, και τα υψώνει  στην (οπτική) τάξη και την ( εκφραστική) ένταση ενός βαθύτερου και κρισιμότερου ερωτήματος: Το σημαίνει να είσαι, ποιά είναι η ύστατη κατάσταση της ύπαρξης;

Οι κινηματογραφικές εικόνες συγκρατούν μέσα τους το (φιλοσοφικό) νόημά τους και το εμφανίζουν οπτικά, χωρίς αυτό να ανακοινώνεται στους διαλόγους της ταινίας. Έτσι, οι κινηματογραφικές εικόνες δεν είναι απλώς πληροφορίες που καλόυμαστε να διαβάσουμε και να ερμηνεύσουμε κατά το δοκούν, αλλά είναι μορφές, δηλαδή έχουν ήδη το δικό του νοηματικό περιεχόμενο το οποίο εμφανίζουν αυτοπροσώπως στο οπτικό περιβάλλον της ταινίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...