expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

22.10.11

Η άρση του χρόνου και η οριακή όψη του φωτός: "Χειμερινό Φως" - Ingmar Bergman.


  To Χειμερινό Φως (1962) είναι το δεύτερο μέρος της 'τριλογίας της Σιωπής' , του Ιngmar Bergman (το πρώτο μέρος εδώ). Ενα δείγμα σκηνοθετικής  ασκητικότητας και δραματουργικής λιτότητας, όσο και νοηματικής διάυγειας.

Λιγα λόγια για την πλοκή μέχρι το σημείο της σκηνής  που θα σχολιάσουμε.

Ένα κυριακάτικο πρωινό ο Tomas –ο πάστορας ενός μικρού παραθαλάσσιου χωριού- εκτελεί μηχανικά και άψυχα τη λειτουργία της Ευχαριστίας και δίνει την θεία κοινωνία στους λιγοστούς πιστούς που περευρίσκονται στην εκκλησία. Μετά το τέλος της λειτουργίας δέχεται την επίσκεψη του ζεύγους Karin και Jonas Person. Η γυναίκα πληροφορεί τον ιερέα, ότι με δική της πρωτοβουλία ήρθαν να τον επισκεφτούν, επειδή ο σύζυγός της κατατρύχεται από τον φόβο πως, οι Κινέζοι έχουν στην κατοχή τους την ατομική βόμβα και μπορούν να οδηγήσουν τον κόσμο σε πόλεμο και καταστροφή.

Ο πάστορας βασανίζεται όχι μόνο από ένα κρυολόγημα που τον έχει κάμψει σωματικά, αλλά και από την απελπισία μπροστά στην παρατεταμένη σιωπή του Θεού, ο οποίος δεν του δίνει κανένα σημάδι της ύπαρξής Του. Ζητά από τον Jonas να τον επισκεφτεί ξανά λίγο αργότερα, ώστε να μιλήσουν μόνοι οι δυο τους.

Εκείνος επιστρεφει μετά από λιγο για να βρει στα λόγια του πάστορα καποιο στηριγμα που θα τον βγάλει απο την αγωνία και το φόβο του. Το μόνο που ακούει είναι γενικόλογες και κενές περιεχομένου προτροπές να έχει πίστη στο Θεό.  

εικ.1
Μετά την αποχώρηση του Jonas, ο Thomas μένει μόνος στο δωμάτιό του (εικ.1). Παραμένει σιωπηλός, στρέφει αργά το κεφάλι του προς τα αριστερά και κοιτάζει με απλανές βλέμμα, γεμάτος αγωνία. Η μορφή του παραμένει στο κέντρο του οπτικού μας πεδίου, ενώ καδράρεται από τους ώμους και πάνω. Στα αριστερά μόλις που διακρίνονται τα κάγκελα τουπαραθύρου της εκκλησίας, ενώ ο υπόλοιπος χώρος του φόντου, με την απουσία κάθε άλλης λεπτομέρειας εντός του, είναι τώρα μια ομοιογενής γκρίζα επιφάνεια.


εικ2
Αργά αλλά σαρωτικά το φως αυξάνει την έντασή του. Οι διαγώνιες σκιές του παραθύρου που προβάλλονται πάνω στον τοίχο, πίσω από το πρόσωπο του πάστορα, τεντώνονται προς το μέρος του σαν να τον φυλακίζουν για μια στιγμή εντός τους. Η επιφάνεια του φόντου αποκτά για λίγο μια παράξενη, έντονη υφή, ενώ η έκφραση του Tomas αλλάζει και αποκτά την όψη μιας αναγγέλλουσας αποκάλυψης (εικ.2). 

Το φως εντείνεται στον μέγιστο βαθμό του. Η υφή του χώρου χάνεται ολοκληρωτικά, ενώ τα  κάγκελα στα αριστερά μόλις που διακρίνονται, καθώς τείνουν να εξατμιστούν μέσα στο παροξυσμό του φωτός (εικ.3 και 4). 


εικ.3
εικ.4












Αυτή η οπτική παρέμβαση του bergman στην πραγματική ροή και τη ρεαλιστική απεικόνιση του γεγονότος μοιάζει αναιτιολόγητη.  Τα κοφτά, μεταλλικά χτυπήματα του ρολογιού που ακόυγαμε μεχρί τώρα, έχουν σταματήσει. Η (ηχητική) παρουσία του χρόνου εξαφανίζεται. Η σιωπή που τυλίγει το πρόσωπο του ιερέα είναι απόλυτη και καθιστά την δική της παρουσία ανησυχητική. Μέσα σε αυτή την ένταση της συνάντησης ανάμεσα στο σκοτάδι του ήχου (τη σιωπή) και το εκκωφαντικό φως, αναδύεται για πρώτη φορά μια καθοριστική αγωνία ικανή, όχι να παραλύσει τον Thomas αλλά να τρέψει τη ζωή του αλλιώς.


εικ.5
H κάμερα ζουμάρει αργά πλησιάζοντας το πρόσωπο (εικ.5). Το κοντινό πλάνο εδώ δεν είναι απλώς μια μεγέθυνση του προσώπου. Δεν αποσπά το πρόσωπο το Tomas από ένα σύνολο στο οποίο εντασσόταν, απλώς για να το βγάλει για λίγο έξω από το πλέγμα των χωροχρονικών συντεταγμένων του οποίου αποτελούσε μέρος. Εδώ το οπτικό fortissimo του προσώπου το ανυψώνει σε μια κατάσταση Οντότητας: πρόκειται για μία απόλυτη αλλαγή.

Η τροπή του φωτός είναι καθοριστική, αφού αναλαμβάνει τη διάσταση της χρονικότητας, αλλοιώνοντας την ομαλή ροή του. Το πρόσωπο του ιερέα εμφανίζεται μέσα σε ένα φως που δεν έχει να κάνει πλέον με το σκοτάδι αλλά με τη διαύγεια. Η σύνθεση του φωτός με το σκοτάδι είναι γήινη, φυσική. Αλλά αυτή η διάυγεια μέσα στην οποία επιπλέει το πρόσωπο του Thomas είναι κατά κάποιον τρόπο μεταφυσική, και αναγγέλλει την έλευση μιας στιγμής τόσο κρίσιμης, όπου ο χρόνος όχι απλώς έχει χάσει τους αρμούς του, αλλά και το δικαίωμα να έχει την τελευταία λέξη.

Μεσα σ' αυτή την οριακή όψη του φωτός, η επικαιρότητα και η κρισιμότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, αναδύεται ως άρση της κυριαρχίας του χρόνου


Από τα χείλη του Thomas ακούγεται η μόνη πρόταση που αρθρώνει σε ολόκληρο το επεισόδιο που σχολιάζουμε. Ας άλλος εσταυρωμένος μονολογεί: "Θέε μου, γιατί με εγκατέλειψες;" . 

Τώρα είναι επιτέλους ελεύθερος. Αλλά αυτή η ελευθερία δεν ήρθε ως πλήρωμα του χρόνου (δηλαδή μέσα από την ομαλή ροή των πραγμάτων). Αναδύθηκε αποκαλυπτικά ως ρωγμή του χρόνου. Το φως έχει διαρρήξει την χρονολογήσιμη επιφάνεια των γεγονότων που παρακολουθούμε. Η διάυγεια, η σιωπή και το κοντινό πλάνο στο πρόσωπο συγκρατούν μέσα στο περιβάλλον των κινηματογραφικών εικόνων το νόημά τους και το ανακοινώνουν εντελώς κινηματογραφικά, δηλαδή οπτικά.

*Για το πρόσωπο και το φως στον Bergman υπάρχουν και οι δύο σχετικές αναρτήσεις για την ταινία Persona (1) και (2).

2 σχόλια:

AlcockHitchfred είπε...

πολύ όμορφη ανάρτηση για την τρομερή αυτή σκηνή του Χειμερινού Φωτός, του αγαπημένου μου αριστουργήματος του Bergman.

"Μακάρι να μπορούσαμε να πιστέψουμε..." Ingrid Thulin, Winter Light

fidelio είπε...

Ναι, θυμάσαι ακόμα και τους διαλόγους βλέπω!!

Και το συγκλονιστικό είναι ότι μέσα από όλη τη διαδρομη΄των δύο ηρώων στην ταινία, δεν είναι και τόσο σίγουρο ότι αυτό που λέει η Marta (Ingrid Tulin) στο τέλος αναφέρεται στον Θεό.

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...