expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

18.10.11

Το μπαρόκ και ο λαβύρινθος: "Πολίτης Κέην" - Orson Welles.

* Στις αναρτήσεις αυτές επιχειρούμε να δείξουμε ότι "ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά" και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις "μορφές". Καλούμαστε να "νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες" και όχι απλώς να τις καταλάβουμε. 

 Ο Orson Welles σε πάρα πολλές ταινίες του μοιάζει να ακολουθεί μια κεντρική θεματική: την σχέση ανάμεσα στο μεγαλείο και τη νοσταλγία. Στον Πολίτη Κέην (1941) προτείνεται μια ορισμένη διάσταση αυτής της θεματικής. Από τη μια μεριά έχουμε τη μανία του κεντρικού ήρωα να κυριαρχήσει -εμφανίζοντας έτσι την επιθετική όψη της επιδίωξης του μεγαλείου- και απο την άλλη μεριά η μανία αυτή τροφοδοτείται από τον πόθο ενός απρόσιτου και οριστικά χαμένου κόσμου αθωότητας, ο οποίος συμβολίζεται από το μυστήριο μιας νοσταλγικής εικόνας -του Rosebud.

Σχολιάζοντας ένα χαρακτηριστικό πλάνο του Πολίτη Κέην, θα επιχειρήσουμε να δείξουμε πως ο Welles επιφυλλάσσει έναν προνομιακό τρόπο σύλληψης και αποδοσης του κινηματογραφικού χώρου, ο οποίος αποκτά μια λαβυρινθική όψη και ανανεώνει  τη λογική και το ύφος του μπαρόκ.

Βρισκόμαστε στην κεντρική αίθουσα της εφημερίδας Inquirer όπου ο Κέην δακτυλογραφεί ολοκληρώνοντας το κείμενο της αρνητικής κριτικής του Λήλαντ για την θεατρική εμφάνιση της Σούζαν. Απο την έκφραση του Κέην φαίνεται η απογοήτευσή του προς την απορριπτική κριτική του φίλου και συνεργάτη του. Το θέμα του πλάνου είναι η κατάληξη της αντιπαράθεσης ανάμεσα στους δύο άντρες. 


Με την πρώτη ματιά στο πλάνο γίνεται καταφανής ο πρωταγωνιστικός ρόλος του χώρου. Απο τη μια μεριά ο ευρυγώνιος φακός οδηγεί στην διάταση της προοπτικής απεικόνισης. Αυτή έχει ως (οπτικό) αποτέλεσμα την διόγκωση των όγκων που βρίσκονται πλησιέστερα σε εμάς και την ταυτόχρονη σμίκρυνση των διάστασεων των όγκων που βρίσκονται στο βάθος. Από την άλλη μεριά το μικρό διάφραγμα του φακού αποδίδει μια εντυπωσιακή καθολική ευκρίνεια σε ολόκληρη το εύρος και το βάθος της εικόνας. Οι τρείς πρωταγωνιστές, οι τοίχοι, οι κολώνες, οι λάμπες, η οροφή, τα αντικείμενα, τα γραφεία, οι πόρτες, όλα οξύνουν υπέρμετρα την παρουσία τους (καθώς είναι εξίσου νεταρισμένα). Το βλέμμα μας δεν επιτρέπεται να προσπεράσει τίποτα επιπόλαια.

Η τριάδα Κεην - Λήλαντ - Μπέρνστην ιεραρχείται οπτικά: ο πρώτος, ογκωδέστερος, σχεδόν συντριπτικός καταλαμβάνει το αριστερό μισό του πλάνου. Το ελαφρώς λοξό καδράρισμα κάνει τον όγκο του Κέην να μοιάζει σαν να εισβάλλει στο χώρο, επιθετικά και κυριαρχικά. Ο δεύτερος (ο Λήλαντ)  στέκεται πίσω και δεξιά, οπτικά κανονικότερος, σχεδόν ολοκληρωτικά φωτισμένος, κοιτάζει διστακτικός και ανήσυχος προς το μέρος του φίλου του. Ο τρίτος (ο Μπέρνστην) εμφανίζεται στο βάθος της εικόνας, καδραρισμένος μέσα στο περίγραμμα της πόρτας. Η μορφή του είναι μικροσκοπική, εντυπωσιακά μακρινή, ενώ το φως που εισέρχεται από τον χώρο πίσω του καθιστά την παρουσία του αινιγματική. Οι τρεις τους συμπληρώνουν ένα χωρικό τρίγωνο, αποδίδοντας στη σκήνή που παρακολουθούμε έναν γεωμετρικό δυναμισμό.

Ο ευρυγώνιος φακός επεμβαίνει στην οπτική συμμετρία του χώρου, αλλοιώνει την ορθολογική κανονικότητά του, καθώς η διόγκωση και η σμίκρυνση των μορφών (από το εμπρός μέρος του πλάνου προς το βάθος του) δεν γίνεται ομαλά αλλά με υπερβολή. Η ασυνήθιστη καθαρότητα του βαθους πεδίου εντείνει την εκφραστικότητα των προσώπων, των αντικειμενων και των στοιχείων της αίθουσας (τοιχοι, κολώνες, κλπ). Το έντονο κοντράστ της φωτογραφίας κάνει τον χώρο να μοιάζει σαν να αποτελείται από πτυχώσεις φωτοσκιάσεων. Τέλος, το λοξό καδράρισμα αλλοιώνει την ισορροπία και τη στατικότητα του χώρου.

Όλα τα παραπάνω κάνουν τον χώρο να μόιαζει σαν να έχει τη διάθεση να συμμετάσχει στα δρώμενα. Η ρεαλιστική του όψη τείνει να αλλοιωθεί και δείχνει να τρέφει την πρόθεση να "μιλήσει" για το νόημα της σκηνής που φιλοξενεί.  Ο πληθωρισμός και η ευκρίνεια των στοιχείων του πλάνου, η πολυπλοκότητα της σύνθεσης, ο δυναμισμός των όγκων, η δραματική όψη των φωτοσκιάσεων, διεγείρουν τις μορφές και δίνουν στο πλάνο μια υπερπραγματική όψη που μας αιφνιδιάζει. Ο χώρος της αίθουσας του Inquirer μοιαζει ταυτόχρονα με κάποιο από τα δωμάτια ενός ανώνυμου, ανεντόπιστου λαβυρίνθου.

Αυτή η οπτική λογική του Welles δίνει εκ νέου ψυχή στο ύφος του μπαροκ, δηλαδή σε έναν κόσμο πληθωρικό, πολύπλοκο, δυναμικό, με τάση προς το υπέρμετρο, γεμάτο δραματικές φωτοσκιάσεις, πτυχώσεις και αντιθέσεις, έναν κόσμο αδιάκοπων μεταμορφώσεων, εκκρεμότητας και αναζήτησης ενός ανεξάντλητου μεγαλείου.

7 σχόλια:

Evi Avd. είπε...

Καλησπέρα σας,
δεν μπορώ να αποφύγω να φανταστώ την τριαδικότητα ως συνείδηση, νόμο και ψυχή...Τρίγωνο που όταν τα σχοινιά που δένουν τα άκρα είναι γερά αποδίδει την αίγλη της σκηνής που περιγράψατε...
Η όψη της σκηνής δίνει κλειδιά για ανάπτυξη και τα κείμενά σας τα κρατούν.

fidelio είπε...

Ευχαριστώ για το διαυγέστατο σχόλιο (που ανοίγει δρόμους για περαιτέρω σκέψη).

Συνείδηση, νόμος, ψυχή. Αφήσαμε ή ξεχάσαμε μονάχα το σώμα :-)

cinePANikOS είπε...

Πολύ καλημέρα σου!! Τι πρωτότυπη και ξεχωριστή προσέγγιση της 7ης τέχνης είναι αυτή;; Μπράβο σου για τις γνώσεις, απόψεις, σκέψεις και τον λόγος σου!! Υπέροχα κείμενα που φωτίζουν κάτι ψιλο-άσχετους σαν κι μένα!! Μόλις απέκτησες ένα μόνιμο αναγνώστη!!

καλημέρα σου!!

fidelio είπε...

Ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο και τα καλά σου λόγια.

Θα τα λέμε ιστολογικά λοιπόν.

Καλημέρα και σε σένα.

Fingolfin είπε...

Άκρως ενδιαφέρουσα ανάρτηση. Άριστη από τεχνική άποψη και λεπτομέρειες. Ο τρόπος που ο Welles ήθελε να προσεγγίζει την κάθε σκηνή στις ταινίες του ήταν μοναδικός. Το εντυπωσιακό είναι ότι έθεσε εξαρχής ψηλά τον πήχυ με τη συγκεκριμένη ταινία, αφού ήταν η πρώτη του σκηνοθετική δουλειά. Ήθελε και τις περισσότερες φορές κατάφερνε να σε πείσει ότι ο χώρος, τα αντικείμενα σε αυτόν και ο φωτισμός είναι ισάξιοι συμπρωταγωνιστές των ηθοποιών. Μιλάμε για έναν πλήρη καλλιτέχνη, για έναν πρωτοπόρο στην κινηματογραφία, που άφησε τεράστια παρακαταθήκη για το μέλλον. Όσον αφορά το blog, πραγματικά ξεχωρίζει, με τον διαφορετικό τρόπο προσέγγισης και ανάλυσης των ταινιών. Περιμένω κι άλλες παρόμοιες αναρτήσεις. Και πάλι συγχαρητήρια!

fidelio είπε...

Fingolfin,

Ευχαριστώ για την επίσκεψη και το σχόλιο.

Τεραστιος ο Welles, ανοιξε δρόμο για το μελλον της τεχνης του κινηματογράφου, όπως επισημαίνεις.

To cinema αποκτά μια οπτική δυναμική ικανότητα μεσα απο το έργο του.

Και πάλι ευχαριστώ. Θα τα λέμε διαδικτυακά και ιστολογικά..

Evi Avd. είπε...

Ισως θεωρήσαμε αυτονόητο οτι ενυπάρχει στην υλική πραγματικότητα της συνείδησης το σώμα...Ο δυισμός δεν μπήκε σαν παράγοντας, ενώθηκε σε ένα ενιαίο μείγμα της σφαίρας του συνειδητού.
Εμείς ευχαριστούμε που, όπως ειπωθηκε και πιο πάνω, φωτίζονται πλευρές των ταινιών με τον πλέον ηλιόλουστο τρόπο.

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...