expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

5.2.12

Ιμπρεσιονισμός, εκκρεμότητα, και το ετερόκλητο στο "Δέντρο της ζωής" - Terrence Malick (2011).

Νομίζω ότι στο Δέντρο της ζωής, η επιθυμία του Μάλικ είναι να μιλήσει γία όλα. Ο μόνος τρόπος για να το επιχειρήσει αυτό όχι γράφοντας εκατοντάδες σελίδες σε κάποιο βιβλίο, αλλά μέσα από την κίνηση και τη σύνθεση κινηματογραφικών εικόνων σε μια ταινία που αγγίζει σε διάρκεια τις δυόμισι ώρες, ειναι να το κανει ιμπρεσιονιστικα. 



Η συνεχής κίνηση και το πέρασμα απο το κοσμικό προς το εφήμερο και παροδικό ίσως φανερώνει την επιθυμία του δημιουργού να προσδιορίσει το πιό μεγάλο και το πιό μικρό ως την πηγή - έδρα των εκρηκτικών δυνάμεων που συνθέτουν τη ζωή. Από εικόνες νεφελωμάτων της γέννησης του σύμπαντος, των χαοτικών διαστασεων για τα ανθρώπινα δεδομένα, δηλαδή το (κατά μία έννοια) αιώνιο και απέραντο, μεχρι τη φευγαλέα αντανάκλαση του φωτός, τη σκιά πάνω στο πάτωμα, ή ένα φύλλο που το πέρνει ο άνεμος, δηλαδή το εφήμερο και ελάχιστο. Από τη ομορφία της μουσικής δωματίου, μέχρι την "Τιτάνια" συμφωνία του Mahler.

Αυτός  ο ιμπρεσιονισμός δεν είναι απλώς η φανέρωση  φευγαλέων εντυπώσεων (impressions) αλλά, σε συνδιασμό με την ελλειπτικότητα του μοντάζ, οξύνει την εκκρεμότητα ανάμεσα στον χώρο του σύμπαντος και τον χώρο του ανθρώπου. Το νόημα, η σημασία, η βαρύτητα δεν βρίσκεται ούτε μόνο εδώ ούτε μόνο εκεί, αλλά με τον τρόπο του βρίσκεται σε όλα. Αυτό που διαφέρει είναι η ένταση, ο τόνος, η συχνότητα με την οποία το καθετί ενεργοποιείται μεσα στον κόσμο. Όσο για την ελλειπτικότητα του μοντάζ, εδώ δεν είναι απλώς κάτι που αφήνει περιθώρια σε διάφορες ερμηνείες ("αφού λείπουν εσκεμμένα κάποια πραγματα, τότε ο καθένας μπορεί να το ερμηνέυσει με τον τρόπο του, και αυτό είναι που κάνει σπουδαία την ταινία", θα μπορούσε να πει κανεις), αλλά είναι ο μόνος, ίσως, τρόπος να φανερωθεί η σύγκλιση και η συμπύκνωση της σχέσης του σύμπαντος και του ανθρώπου. Έτσι, διαμέσου του μοντάζ δημιουργείται μια ροή εικόνων που διαπνέεται από αυτή τη μεγαλειώδη επιθυμία (αλλά ετερόκλητη ως προς το αποτέλεσμα) του Μάλικ να διευρύνει μέχρι τα όριά του το νόημα του κόσμου.

Αυτή η οραματική και αμιγώς κινηματογραφική σύλληψη του Μάλικ, κατά τη γνώμη μου, πάσχει αρκετά ως προς την επιτυχία της να παρουσιάσει αυτή τη σχέση. Η δική μου αίσθηση είναι πως η σχέση ανάμεσα στο πιό μεγάλο και το πιό μικρό μοιάζει ετερόκλητη, η συνοχή μεταξύ τους σκιαγραφείται μεν, αλλά το στίγμα της δεν οξύνεται αρκέτα στη διάρκεια της ταινίας. Όμως, το συνεκτικό στοιχείο είναι αναμφισβήτητα η λατρεία του Μαλίκ για την ζωή, τη δημιουργία και φυσικά τη φιλοσοφία και το σινεμά. 

Ούτε για αστείο δεν παίρνω κάποια "παράπονα" ότι οι χαρακτήρες είναι σχηματικοί, δεν αναπτύσσονται σε βάθος κλπ. τη στιγμή που το 1\3 της ταινία δεν ασχολέιται κάν με τους ανθρώπινους χαρακτήρες. Ούτε φυσικά το -κάτι περισσότερο από εμφανές- στοιχείο των βιβλικών αναφορών αρκεί για να χαρακτηρίσουμε την ταινία προπαγανδιστική, λέγοντας ή μένοντας στο ότι "Ο Μάλικ είναι Χριστιανός". 

Για την ταινία του Μάλικ θα μπορούσαμε να πούμε: "ή θα την λατρέψεις ή θα σε απωθήσει και θα φύγεις τρέχοντας". Όμως, η περίπτωση του Δέντρου της ζωής νομίζω ότι είναι από εκείνες που χρειάζονται, όχι τόσο μια στιγμιαία αντίδραση λατρείας ή απώθησης, αλλά πρωτίστως μια φιλόξενη διάθεση. Είναι από τις δημιουργίες εκείνες που εμφανίζουν τη γοητεία τους και το αληθινό τους πρόσωπο όχι από την αρχή -αφού κατά κανόνα το βλέμμα μας δεν είναι εξοικειωμένο με τέτοιου είδους ταινίες- αλλά στη μέση της απόστασης, σταδιακά και υπομονετικά, όταν η πνοή τους θα συναντήσει τη δική μας βαθύτερη πνοή και όχι απλώς την επιφανειακή μας συνήθεια.

2 σχόλια:

Δ είπε...

Γεια σου fidelio
Προσωπικά, σκέφτομαι πολύ έντονα ως βάση της όλης κουβέντας πάνω σε αυτό το έργο -η οποία δεν άπτεται αποκλειστικά τεχνικών χαρακτηριστικών- τα παρακάτω λόγια:

Είμαστε όλοι λίγο-πολύ υλιστές, εμείς οι κληρονόμοι του 19ου αιώνα. Μόλις μας δείξουν μέσα στη φύση ή στο ένστικτο τα χονδροειδή σκιαγραφήματα «πνευματικών» συμβάντων, αμέσως θεωρούμε ότι έχουμε μια εξήγηση των συμβάντων αυτών.
Το χαμηλότερο μας φαίνεται και αληθέστερο. Είναι η πρόληψη του αιώνα, η μανία να «ανάγουμε» το μετάρσιο στο απειροελάχιστο, η παράδοξη πλάνη που εκλαμβάνει ως επαρκές αίτιο μια απλώς αναγκαία προϋπόθεση. Είναι και η επιστημονική επιφύλαξη, λένε. Χρειαζόταν αυτό για να χειραφετηθεί το πνεύμα από τις ψευδαισθήσεις της πνευματικότητας.
(Δεν καλοδιακρίνω όμως το ενδιαφέρον που παρουσιάζει μια χειραφέτηση που συνίσταται στο να «εξηγείται» ο Ντοστογιέφσκι μέσω της επιληψίας και ο Νίτσε μέσω της σύφιλης.)
Περίεργος τρόπος να απελευθερώνει κανείς το πνεύμα όταν μ’ αυτόν καταλήγει να το αρνείται.

Denis de Rougemont.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο νομίζω προκύπτουν και οι διάφορες πολεμικές που αφορούν το έργο.
Ωστόσο, αλίμονο εάν δεν υπάρχει μια φιλόξενη διάθεση για αυτό το έργο, σε εποχές α-φιλόξενου μηδενισμού.
Χαιρετώ.

Το "Ο Μάλικ είναι Χριστιανός" το έχω ακούσει και εγώ, μόνο που συνήθως οι άνθρωποι που το λένε σκέφτονται περισσότερο χριστιανικά από όσο είναι διατεθειμένοι να παραδεχθούν, αλλά τέτοιου είδους σχόλια νομίζω ανήκουν στο πλαίσιο που ευνούχισε το λογικό-αισθητικό-ηθικό σε λογικό-ηθικό ανάγωντας το αισθητικό στο ηθικό και αφομοιώνοντας το. Ούτε στο ελάχιστο δεν θέλω να αναφέρω ενδεχόμενες προεκτάσεις που έχει αυτή η νοοτροπία... σε ηθικό και οικονομικό, τέχνη-εμπόρευμα και ενσωμάτωση στη καθημερινότητα όχι τελικά της τέχνης, αλλά -της κατανάλωσης- των εμπορευμάτων.
Η μουσική βέβαια είναι υπέροχη.

Υ.γ: κρίμα που η Fox δεν μας αφήνει ούτε στο ελάχιστο να φτιάξουμε ένα βίντεο από την ταινία.

fidelio είπε...

Δ..

Καθυστερημένη απάντηση, αλλά λόγοι ανωτέρας βίας δεν μου επέτρεψαν να το κάνω νωρίτερα.

Το σχόλιό σου με καλύπτει, το έχω ξαναδιαβάσει (στο ιστολόγιό σου) το απόσπασμα που παραθέτεις.

Ασφαλώς και η ταινία (και κάθε έργο τέχνης) δεν είναι μονο τεχνικά χαρακτηριστικά. Αλλιώς θα είχαμε μια ανώδυνη ιστορια των τεχνοτροπιών και θα ξεμπερδεύαμε με το όμορφο "ψέμα" της τέχνης (γιατί ως γνωστόν οι κληρονόμοι του υλισμού του 19ου αιώνα ασχολούνται μόνο με σοβαρά επιστημονικά θέματα).

χαιρετώ φιλόξενα..

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...