expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

22.5.12

Δράση και Αντίδραση: Κουροσάβα και Ντοστογιέφσκι.



Stray Dog
Σε ταινίες με θέμα την καταγραφή της κοινωνικής εξαθλίωσης, καθώς επίσης στα κλασσικά γουέστερν αλλά και στα γκανγκστερικά φιλμ, το σχήμα που ακολουθείται είναι περίπου (σχηματικά) το εξής: καταγραφή μιας Κατάστασης – Δράση – Νέα Κατάσταση. Μια όσο το δυνατό λεπτομερής έκθεση της κατάστασης παρουσιάζεται στην αρχή της ταινίας, ώστε να γίνει φανερή η αναγκαιότητα της αλλαγής αυτής της κατάστασης μέσα από την (δίκαιη και δικαιολογημένη) δράση του ήρωα (ή των ηρώων). Αλλά ο ήρωας για να δράσει πρέπει να έχει πρώτα όλα τα δεδομένα στη διάθεσή του.

Ο ίδιος ο Κουροσάβα έλεγε ότι το δυσκολότερο για εκείνον είναι το μέρος της ταινίας πριν ο ήρωας αρχίσει να δρα: εκεί του χρειάζονται πολλοί μήνες σκέψης. Δύσκολο όμως είναι για τον Κουροσάβα γιατί είναι δύσκολο και για τον ίδιο τον ήρωα: χρειάζονται πρώτα όλα τα δεδομένα. Γι αυτό οι ταινίες του Ιάπωνα σκηνοθέτη έχουν συχνά δύο διακριτά μέρη. Στο πρώτο έχουμε μια μακρά έκθεση της κατάστασης, ενώ στο άλλο ξεκινά η έντονη και βίαιη δράση (όπως στο Λυσσασμένο σκυλί και στο Παράδεισος και Κόλαση.)

Ωστόσο, αν δεν υπήρχε τίποτε άλλο στο σινεμά του Κουροσάβα, τότε θα ήταν απλώς ένα σημαντικός δημιουργός που ανέπτυξε αυτή την κλασσική φόρμα: Κατάσταση - Δράση - Νέα Κατάσταση. Όμως κάτι άλλο συμβαίνει εδώ. Ο ήρωας δεν πρέπει απλώς να γνωρίσει όλα τα δεδομένα της κατάστασης, αλλά πρέπει να διαποτιστεί από τα δεδομένα ενός ερωτήματος που βρίσκεται κρυμμένο στην κατάσταση.

Red Beard
Η συγγένεια ανάμεσα στον Κουροσάβα και τον Ντοστογιέφσκι είναι ακριβώς αυτή: όσο μεγάλη και αν είναι η επιτακτικότητα της κατάστασης, όσο ισχυρή και αν είναι η αναγκαιότητα της δράσης, ο ήρωας την παραβλέπει ηθελημένα γιατί πρωτίστως θέλει να βρει ποιό είναι το ακόμα πιο πιεστικό ερώτημα που κρύβεται στο βάθος των πραγμάτων. Από κάθε κατάσταση πρέπει να αποσπάμε το ερώτημα που εμπεριέχει, να αποκαλύπτουμε τα κρυφά δεδομένα του ερωτήματος. Μόνο τότε η δράση μας δεν θα είναι απλώς μια φυσική αντίδραση, αλλά μια δράση κατόπιν σκέψης. 

Όποιος βιάζεται να δράσει νομίζοντας ότι κατέχει όλα τα δεδομένα της κατάστασης και αρκείται σε αυτά, θα χαθεί βρίσκοντας άθλιο θάνατο: Στον Θρόνο του αίματος, ο χώρος μετασχηματίζεται σε έναν ιστό αράχνης που παγιδεύει θανάσιμα τον Μάκβεθ, καθώς εκείνος δεν κατάλαβε το ερώτημα. Δεύτερο παράδειγμα: Στον Κοκκινογένη ο βοηθός του Κοκκινογένη καταλαβαίνει επιστημονικά τα δεδομένα της τρέλας και την κατάσταση των ασθενών. Είναι έτοιμος να εγκαταλείψει τον δάσκαλό του γιατί βρίσκει τις πρακτικές απαρχαιωμένες, αυταρχικές και ελάχιστα επιστημονικές. Αλλά συναντά μια τρελή και μέσα από το παράπονό της αντιλαμβάνεται ότι η δική της τρέλα παρουσιάζει ό,τι και όλες οι υπόλοιπες: την ηχώ ενός παράφρονος, απύθμενου ερωτήματος που υπερβαίνει απεριόριστα την αντικειμενική  κατάσταση των πραγμάτων. Αντιλαμβάνεται ξαφνικά ότι ο δάσκαλός του καταλάβαινε αυτό το ερώτημα και εξερευνούσε το βάθος του.

Ο Κουροσάβα και ο Ντοστογιέφσκι υπερβαίνουν την κατάσταση προς ένα ερώτημα και έπειτα ανυψώνουν όλα τα δεδομένα της κατάστασης στην τάξη και την ένταση του ερωτήματος αυτού.

Για να υπάρξει απάντηση και δράση που θα διασπάσει την αρχική κατάσταση (και δεν θα περιοριστεί απλώς σε ένα ξέσπασμα βίαιης αντίδρασης) πρέπει να γίνουν σεβαστά όχι μόνο τα δεδομένα της αρχικής κατάστασης, αλλά και το βάθος και η ένταση του ερωτήματος. Γι αυτό οι ταινίες του Κουροσάβα είναι πολύ συχνά μια εναλλαγή ανάμεσα σε επικές σκηνές και πολύ προσωπικές στιγμές των ηρώων, ανάμεσα σε στιγμές έντασης και ανάπαυλας, τράβελινγκ και κοντινών πλάνων, ρεαλιστικών και μη ρεαλιστικών επεισοδίων. 

Seven Samurai
Οι Επτά Σαμουράι δεν αναρωτιούνται μόνο αν μπορούν να υπερασπιστούν το χωριό, αλλά κάτι βαθύτερο: τι είναι ένας Σαμουράι σήμερα στην συγκεκριμένη ιστορική στιγμή; Και η απάντηση που θα έρθει είναι ότι οι Σαμουράι έχουν γίνει σκιές που δεν έχουν καμία θέση ανάμεσα στους αφέντες ούτε ανάμεσα στους φτωχούς. Στην ταινία To live το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: "Τί να κάνει ένας άντρας που ξέρει ότι έχει λίγους μήνες ζωής;" Στην αρχή ο ήρωας κατανοεί το ερώτημα ως "τί πρέπει να κάνει για να γνωρίσει την ηδονή". Έτσι, περιφέρεται σε στριπτιτζάδικα, μπαρ και κέντρα διασκέδασης. Είναι όμως αυτά τα αληθινά δεδομένα της κατάστασης; Στη συνέχεια θα νιώσει ένα ισχυρό συναίσθημα για μια κοπέλα. Αλλά και πάλι καταλαβαίνει ότι το ερώτημα δεν έχει να κάνει με κάποιον όψιμο έρωτα. Στο τέλος ο Κουροσάβα μας δίνει ένα μάλλον ρηχό (για τα δεδομένα της εποχής μας) ανθρωπιστικό μήνυμα (το οποίο δεν αποκαλύπτω εδώ).

Αλλά και πάλι το σινεμά του Κουροσάβα αφορά της επίμονη αναζήτηση του βαθύτερου και πιο καίριου ερωτήματος μέσα από τις καταστάσεις και την ανακάλυψη της απάντησης στην πορεία της αναζήτησης αυτής. 


Το ζητόυμενο δεν είναι η αντί-Δραση δίχως σκέψη, αλλά η αντί-Σταση ως τρόπος ζωής που έχει πρώτα κατέβει στο βάθος των πραγμάτων.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...