expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

22.2.13

Ο αρχέγονος χώρος στο σινεμα: The last day of the summer (1958) - Tadeusz Konwincki


O χώρος στο σινεμά μπορεί να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο με πολλούς τρόπους. Επιχειρώντας να εξηγήσουμε τι εννοούμε με τη φράση "αρχέγονος χώρος" θα τον διαχωρίσουμε από δύο άλλους τύπους χώρου:

1. Έστω ένα σπίτι, ένα εργοστάσιο, ο δρόμος μιας πόλης. Πρόκειται για πραγματικά περιβάλλοντα κοινωνικά και γεωγραφικά. Εκεί μέσα λαμβάνουν χώρα συμπεριφορές και δράσεις που συνήθως συνδέονται κεντρικά και καθοριστικά με το περιβάλλον τους. Μια οικογενειακή στιγμή στο εσωτερικό ενός σπιτιού, μια απεργία σε ένα εργοστάσιο, μια οδομαχία στους δρόμους της πόλης. Σε αυτές τις περιπτώσεις το περιβάλλον είναι καθοριστικό για την συμπεριφορά-δράση και συνήθως δείχνεται κινηματογραφικά με μεσαία-μακρινά πλάνα, ώστε να είμαστε σε θέση (ως θεατές) να βλέπουμε συγχρόνως τον χώρο της δράσης και την ίδια τη δράση ως κίνηση μέσα στο χώρο αυτό. Αυτός είναι ο πραγματικός χώρος.

2. Έστω ένα κοντινό πλάνο σε ένα πρόσωπο. Στο κοντινό πλάνο το αντικείμενο που κινηματογραφείται αποσπάται για λίγο από το περιβάλλον μέσα στο οποίο βρίσκεται. Η οθόνη "γεμίζει" με το αντικείμενο αυτό, το οποίο κοιτάζουμε κατά πρόσωπο. Ο χώρος γύρω του είτε δεν είναι καθόλου ορατός (αν ο σκηνοθέτης χρησιμοποιεί μικρό βάθος πεδίου που θολώνει το βάθος του χώρου), είτε αποτελείται από θραύσματα του χώρου που δεν είναι ικανά από μόνα τους να ορίσουν το πού στέκεται το πρόσωπο αυτο. Σε ένα κοντινό πλάνο, οι κινήσεις ενός προσώπου δεν είναι πλέον μετατόπιση μέσα σε έναν χώρο, δεν είναι εξωτερική δράση, αλλά είναι έκφραση συναισθημάτων, δηλαδή εσωτερική ένταση που γίνεται ορατή σε έμας ακριβώς χάρη στο κοντινό πλάνο. Ο χώρος γύρω του είναι απλώς τυχαίος χώρος.

3. Εκτός από τα ζεύγη καθορισμένο περιβάλλον - συμπεριφορά και τυχαίος χώρος - συναίσθημα, υπάρχει και μια τρίτη περίπτωση που θα την ονομάσουμε αρχέγονος χώρος-ενόρμηση. Έστω ένα παρθένο δάσος, μια έρημος, μια αμμουδιά δίπλα στη θάλασσα. Αυτά τα περιβάλλοντα δεν συνδέονται με συγκεκριμένες κοινωνικές συμπεριφορές, ούτε και είναι όμως τυχαίοι χώροι. Μέσα σε τέτοιους χώρους οι πρωταγωνιστές μοιάζουν περισσότερο με ζώα. Όχι ότι μιμούνται την συμπεριφορά των ζώων ή παίρνουν τη μορφή τους, αλλά γίνονται περισσότερο αρχέγονοι, επιστρέφουν σε μια προκοινωνική κατάσταση. 

Ostatni dzien lata (H τελευταία μέρα του καλοκαιριού).

Μια γυναίκα, την τελευταία μέρα των διακοπών της, γνωρίζει έναν άντρα σε μια ερημική παραλία. Ενα έντονο φλερτ αναπτύσσεται μεταξύ τους, μέχρι που ο άντρας της ζητάει να μείνει μαζί του. Εκείνη αποκοιμιέται δίπλα του και όταν ξυπνάει ο άντρας έχει φύγει.
Η ταινία θεωρείται ως η πρώτη απόπειρα του ανεξάρτητου σινεμά στην Πολωνία, γυρισμένη με ελάχιστα χρήματα μέσα σε 3 μέρες από 4 όλους κι όλους ανθρώπους (τους δύο ηθοποιούς, τον σκηνοθέτη και τον καμεραμαν). Και είναι μια απόδειξη ότι με ελάχιστα μέσα και έναν κατάλληλο χώρο μπορεί κανείς να δημιουργήσει κάτι ξεχωριστό και ποιητικό. Η ταινία -παρότι είναι ελάχιστα γνωστή- επιχειρεί να κάνει ό,τι και ο Αλλέν Ρενέ έναν χρόνο αργότερα με την ταινία "Πέρυσι στο Μάριενμπαντ".

Ένας αρχόγονος χώρος που κινηματογραφείται με μακρινά πλάνα και θέτει στο κέντρο της προσοχής μας άλλοτε τους όγκους των αμμόλοφων, άλλοτε την γραμμή της αμμουδιάς και την ορμή των κυμάτων της θάλλασας, άλλοτε απλώς τον ήχο του ανέμου και το κράξιμο των γλάρων.




Αυτές οι εικόνες και οι (αποκλειστικά) φυσικοί ήχοι συνθέτουν οπτικά και ηχητικά ένα περιβάλλον που δεν είναι ούτε κοινωνικό, ούτε τυχαίο. Υπάρχει εκεί εκατοντάδες χρόνια, μορφοποιημένο από τις δυνάμεις της φύσης, και μεσα σε αυτό το περιβάλλον θα εμφανιστούν με αρχετυπική μορφή ένας άντρας και μια γυναίκα. Δεν θα μιλήσουν πολύ (οι διάλογοι είναι ελάχιστοι, οι σιωπές αρκούν για να πουν πολύ περισσότερο από τα λόγια), θα παίξουν σαν μικρά παιδιά, θα ονειρευτούν, θα κολυμπήσουν, θα δειπνήσουν πάνω σε μια πεταμένη ψαροκασέλα, θα κρυφτούν κάτω από αυτήν (φτιάχνοντας το πρώτο τους σπίτι) για να προστατευτούν από την καταιγίδα που θα ξεσπάσει.

Σε κοντινά πλάνα θα δούμε τα πρόσωπά τους, καθώς ανταλάσσουν χαμόγελα και σιωπές (κινήσεις-εκφράσεις και όχι κινήσεις-δράση). Είναι ντυμένοι στα μαύρα με φόντο το λευκό χρώμα της αμμουδιάς και του ουρανού (το λευκό και το μάυρο ως τα πρώτα χρώματα ή μη-χρώματα, σύμβολα για το καλό και το κακό ως το αρχέγονο ζευγος των δυνάμεων που κινεί τον κόσμο).
Και όπως ξαφνικά εμφανίστηκε ο άντρας στη ζωή της γυναίκας, την τελευταία μέρα του καλοκαιριού, το ίδιο ξαφνικά θα εξαφανιστεί. Ο αρχέγονος κόσμος είναι ταυτόχρονα το ριζικό ξεκίνημα (πίσω και πριν από κάθε κοινωνικοποίηση και δράση) και το απόλυτο πέρας. Και έτσι ο χώρος αυτός -που είναι ο πραγματικός πρωταγωνιστής της ταινίας- θα αποκαλύψει και μια αρχέγονη εικόνα του χρόνου. Τί από αυτά συνέβη πραγματικά; Συναντήθηκαν ο άντρας με τη γυναίκα ή όχι; (κάτι παρόμοιο παίζεται και στην ταινία του Ρενέ, διαδοχικά στρώματα του χρόνου που διαλύουν την θεσμισμένη διάταξη των γεγονότων σε χρονολογική σειρα και εμφανίζουν το ριζικό πρόσωπο του χρόνου).
Ποτέ δε μαθαίνουμε τα ονόματα των δύο χαρακτήρων, ούτε το μέρος στο οποίο βρίσκονται. Τα ονόματα δεν είναι απαραίτητα σε έναν αρχέγονο χώρο και χρόνο. Εκεί μιλούν, ζουν, κινούνται και εκφράζονται οι ενορμήσεις, τα αρχέτυπα, και το βάθος που κρύβεται κάτω από την επιφάνεια. 





Και το βάθος που κρύβεται κάτω από την ιστορικά και κοινωνικά θεσμισμένη επιφάνειά μας είναι η ριζική δύναμη της φαντασίας, δύναμη δημιουργίας και καταστροφής, ορμώμενη από ένστικτα, ενορμήσεις και επιθυμίες. Η φαντασία ως ριζικό ξεκίνημα και απόλυτο πέρας.

Εδώ είναι η κινηματoγραφική φαντασία του Tadeusz Konwicki. 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...