expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>
The motion pictures tell us the human story by overcoming the forms of the outer world,namely, space, time, and causality,
and by adjusting the events to the forms of the inner world,namely, attention, memory, imagination, and emotion.

Σκοπός του ιστολογίου

Στο ιστολόγιο αυτό επιχειρούμε να δείξουμε ότι ο κινηματογράφος έχει την δυνατότητα να σκέφτεται φιλοσοφικά και κυρίως να εμφανίζει το νόημα του οπτικά μέσα στις εικόνες. Η σύνθεση των εικόνων (που αφορούν την αίσθηση) και της σκέψης (που αφορά τη νόηση) γεννά τις κινηματογραφικές μορφές. Καλούμαστε να νιώσουμε τις κινηματογραφικές ταινίες και όχι απλώς να τις καταλάβουμε.

24.12.14

Γιατί ασπρόμαυρο σήμερα;



Εν έτη 2014 η τεχνολογία προσφέρει σχεδόν απεριόριστες δυνατότητες στο σινεμά. Από την κατασκευή μιας ταινίας  εξ ολοκλήρου με ψηφιακά μέσα, στην εμπειρία του 3D και του ήχου 5.1, μέχρι τα φίλτρα - ψηφιακά και μη- που μπορούν να δώσουν στην εικόνα ασύλληπτα υψηλή  ευκρίνεια, οποιαδήποτε χρωματική παλέτα και απόχρωση και να δημιουργήσουν οποιαδήποτε ατμόσφαιρα.



Αυτή η σαρωτική αλλαγή πάντως έγινε τις τελευταίες 2 δεκαετίες, αφού από την πρώτη ομιλούσα ταινία (The Jazz Singer)  το 1927, λίγο αργότερα την πρώτη έγχρωμη ταινία (Becky Sharp) το 1935 και για τα επόμενα 50 χρόνια το σινεμά ακολουθούσε και εφάρμοζε την ίδια τεχνική "συνταγή". 



Για μια τέτοια αλλαγή που είναι πιθανότατα η λιγότερη ψηφιακή θα μιλήσουμε σήμερα: το χρώμα και το ασπρόμαυρο.



Για την δική μου γενιά (του 80') και για όσους γεννήθηκαν αργότερα, οι ταινίες έμοιαζαν και μοιάζουν να είναι δεδομένα και εκ των προτέρων έγχρωμες. To ασπρόμαυρο είναι παλιομοδίτικο "μυρίζει ναφθαλίνη" παραπέμπει σε μια άλλη "αρχαία" εποχή του σινεμά και νομίζω ότι για πολύ κόσμο σήμερα μπορεί να αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για να αποφασίσει να δει μια ταινία.



Κάποτε το ασπρόμαυρο ήταν η μόνη οδός, αλλά ακόμα και όταν το Kodachrome έκανε την εμφάνισή του δεν αποτελούσε την πρώτη επιλογή επειδή ήταν οικονομικά ασύμφορο και ενείχε πάντα τον κίνδυνο να δώσει ένα πολύ τεχνητό και ψεύτικο χρωματικό αποτέλεσμα.



Εύλογα λοιπόν θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί σήμερα, γιατί να επιλέξει κάποιος το ασπρόμαυρο έναντι του έγχρωμου εν έτη  2014;



Μπορώ να σκεφτώ κάποιους τεχνικούς και μη λόγους για να επιλέξει ένας σκηνοθέτης το ασπρόμαυρο. Πριν από αυτό όμως ας θυμηθούμε λίγες ταινίες που γυρίστηκαν σε ασπρόμαυρο από το 1980 και έπειτα, όπως:



- Raging Bull (1980) του Σκορτσέζε,


- Ο άνθρωπος ελέφαντας (1980) του Ντέιβιντ Λιντς


- Τα φτερά του έρωτα (1987), του Βέντερς


- Europa (1991), του Τρίερ


- Η Λιστα του Σίντλερ (1993), του Σπίλμπεργκ


- Εd Wood (1994), του Τίμ Μπάρτον


- Dead Man (1995), του Τζάρμους


- Following (1998), το ντεμπούτο του Νόλαν


- Πι (1998), του Αρονόφσκι



1. Ο κόσμος γύρω μας είναι έγχρωμος και γι αυτό το ασπρόμαυρο βρίσκεται ήδη ένα βήμα πιο μακριά από την πραγματικότητα. Αυτό δεν είναι απαραίτητα μειονέκτημα (όπως φαίνεται εκ πρώτης όψεως) γιατί προσφέρει δύο πράγματα: πρώτον, το χρώμα δεν αποσπά την προσοχή μας από την ιστορία και τους χαρακτήρες. Δεύτερον, μας επιτρέπει να προσέξουμε στιλιστικά στοιχεία της ταινίας.


Οι γραμμές τις προοπτικής στους τοίχους, η φιγούρα του άντρα που στέκεται στο φως  σαν να διαχωρίζεται από τον υπόλοιπο κόσμο  και η σκιά του που έχει «φυλακιστεί» ανάμεσα στις γραμμές-κάγκελα στο δάπεδο αναδεικνύονται χάρη στην χρήση του ασπρόμαυρου.



2. Ο σκηνοθέτης και ο φωτογράφος έχουν να δουλέψουν με μία μόνο παλέτα: εκείνη που αποτελείται από τα δύο βασικά χρώματα (ή μη-χρώματα), το λευκό και το μαύρο και όλες τις αποχρώσεις του γκρι μεταξύ τους. Αυτό προσφέρει επίσης δύο πράγματα: πρώτον, την δυνατότητα να κατευθύνεις το βλέμμα και την προσοχή του θεατή σε αυτό που θες, όχι με βάση το χρώμα αλλά το φως, το κοντράστ και τις φωτοσκιάσεις. Δεύτερον, να αναδείξεις σχήματα, αναλογίες, όγκους και μοτίβα που είναι ευκολότερο να τα εντοπίσει και να τα συνδέσει κανείς σε ασπρόμαυρο (μιας και το χρώμα απουσιάζει και δεν "φωνάζει" απαιτώντας την προσοχή μας). Αυτός είναι ο λόγος που κάποιες εικόνες μοιάζουν πολύ πιο "πειστικές" σε ασπρόμαυρο.



Η απόλυτα συμμετρικά καδραρισμένη εικόνα οδηγεί το βλέμμα μας προς το βάθος του χώρο. Την ίδια στιγμή, τα σχήματα και η θέση των θάμνων, των αγαλμάτων και των ανθρώπινων φιγούρων συνδυάζονται μεταξύ τους σε ασπρόμαυρα μοτίβα χωρίς να αποσπάται η προσοχή μας από το χρώμα.


3. Το ασπρόμαυρο, αν το καλοσκεφτούμε, αναδίδει μια χροιά νοσταλγίας και ρετρό,  προσδίδει στην εικόνα την αίσθηση του χρόνου ή και την αίσθηση ότι αυτό που βλέπουμε είναι κάτι κλασσικό και διαχρονικό, εκτός χρόνου. Αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο να το πετύχει κανείς με το χρώμα.



4. Τέλος, πέρα από τα τεχνικά πλεονεκτήματα, νομίζω ότι το ασπρόμαυρο έχει κάτι αινιγματικό, μυστηριακό, δελεαστικό, λίγο απειλητικό, λίγο γοητευτικό και το αισθανόμαστε με ιδιαίτερο τρόπο. Το ασπρόμαυρο είναι κατά κάποιον τρόπο πιο αρχέγονο,  είναι οι δύο ποιότητες του σκότους και του φωτός. Του καλού και του κακού (γιατί όχι;). Και αυτό μπορεί να το κάνει ιδιαίτερα στοχαστικό, ατμοσφαιρικό και φιλοσοφικό.

Οι πολύ έντονες και κοφτές φωτοσκιάσεις προσδίδουν δραματική όψη στην σκηνή, ενώ το φως οδηγεί το βλέμμα μας από την μορφή του Κέην στο αριστερό μέρος προς εκείνη του φίλου του Λήλαντ στα δεξιά και έπειτα εκσφενδονίζεται μέχρι το βάθος του χώρου, στην φωτεινή πόρτα όπου στέκεται η τρίτη φιγούρα. Τίποτα από αυτά δεν θα γινόταν αν υπήρχαν χρώματα.



Και αν πιστεύετε ότι η λίστα σταμάτα το 2000, κάνετε λάθος. Ιδού μερικές ακόμα:



- Ο Άνθρωπος που δεν ήταν εκεί (2001), των αδερφών Κοέν


- Καφές και τσιγάρα (2003), του Τζάρμους


- Καληνύχτα και καλή τύχη (2005), του Τζόρτζ Κλούνεϊ


- Λευκή κορδέλα (2009), του Χάνεκε


- Τέτρο (2009), του Κόπολα


- The Artist (2011), του Μισέλ Χαζαναβίσιους


- Νεμπράσκα (2013), του Αλεξάντερ Πέιν


- Ida (2013), του Παβλικόφκσι



2 σχόλια:

Βασίλης Ευγενίδης είπε...

Πολύ ενδιαφέρον (κι αυτό) το κείμενο. Απλό και, συνάμα, μεστό.

Ας αναφέρoυμε κι ορισμένες ελληνικές "σύγχρονες" ασπρόμαυρες ταινίες: "Μελόδραμα;", "Singapore sling", "Τέλος εποχής", "Μαχαιροβγάλτης", "Tungsten".

Ενδιαφέρον έχει επίσης πώς συχνά στις σύγχρονες α/μ ταινίες ενσωματώνονται έγχρωμες "παρεμβολές" (είτε ολόκληρων σκηνών, είτε μεμονωμένων στοιχείων).

Και μια μικρή διόρθωση: το "Τέτρο" είναι του Φράνσις Φορντ Κόπολα (προφανώς σας ξέφυγε "εν τη ρύμη της γραφής").

Καλή συνέχεια!

Φidelio είπε...

Πρώτα απ' όλα , ευχαριστώ για την επίσκεψη και το σχόλιο (και τα καλά σου λόγια). Και φυσικά το Τέτρο είναι του Κόπολα (correction done).

Πρέπει να ομολογήσω το μεγάλο κενό που έχω στις ελληνικές ταινίες, οπότε και μόνο οι τίτλοι που παραθέτεις θα γίνουν αφορμή για ψάξιμο.

Όντως, η χρήση έγχρωμου και ασπρόμαυρου μαζί παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, ειδικά όταν δεν χρησιμοποιείται εναλλάξ και με τρόπο τόσο συνηθισμένο και αναμενόμενο (όπως ασπρόμαυρο για τις αναδρομές στο παρελθόν, έγχρωμο για το παρόν). Σκέφτομαι το Europa, την λίστα του Σίντλερ, το .. Τέτρο επίσης.

Να είσαι καλα.

ShareThis

comments powered by Disqus
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...